核心词汇
以下是讨论神经科学和认知科学时的一些重要越南语词汇。其中许多词汇源自汉越词，这对于熟悉汉字、日语或韩语的学习者来说会很有帮助。
| Tiếng Việt | Meaning | Example |
|---|---|---|
| Não bộ (汉越词: 脑部) | 大脑，脑 | Não bộ con người là cơ quan phức tạp nhất. |
| Tế bào thần kinh (汉越词: 细胞神经) | 神经元，神经细胞 | Một tế bào thần kinh có thể kết nối với hàng ngàn tế bào khác. |
| Hệ thần kinh (汉越词: 神经系统) | 神经系统 | Hệ thần kinh trung ương bao gồm não và tủy sống. |
| Nhận thức (汉越词: 认知) | 认知，感知 | Nghiên cứu về nhận thức giúp chúng ta hiểu cách tư duy. |
| Trí nhớ (汉越词: 记忆) | 记忆 | Trí nhớ dài hạn lưu trữ thông tin vĩnh viễn hơn. |
| Cảm xúc (汉越词: 感情) | 情感，感受 | Cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong việc ra quyết định. |
| Ý thức (汉越词: 意识) | 意识 | Các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu về bản chất của ý thức. |
| Tri giác (汉越词: 知觉) | 知觉，领悟 | Tri giác thị giác cho phép chúng ta nhìn và hiểu thế giới. |
| Chú ý (汉越词: 注意) | 注意力 | Sự chú ý có chọn lọc giúp chúng ta tập trung vào một nhiệm vụ. |
| Học tập (汉越词: 学习) | 学习 | Học tập là một quá trình thay đổi hành vi dựa trên kinh nghiệm. |
| Ra quyết định | 决策 | Quá trình ra quyết định thường bị ảnh hưởng bởi cảm xúc. |
| Chất dẫn truyền thần kinh (汉越词: 神经递质) | 神经递质 | Dopamine là một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến phần thưởng. |
| Khớp thần kinh / Xinap (汉越词: 神经突触) | 突触 | Thông tin truyền qua khớp thần kinh giữa các tế bào. |
| Tính mềm dẻo của não | 大脑可塑性，神经可塑性 | Tính mềm dẻo của não cho phép não bộ thích nghi và thay đổi. |
| Thiên kiến nhận thức (汉越词: 认知偏见) | 认知偏见 | Thiên kiến nhận thức có thể dẫn đến những quyết định sai lầm. |
| Sa sút trí tuệ (汉越词: 痴呆/失智) | 痴呆症 | Sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm chức năng nhận thức. |
| Bệnh Alzheimer | 阿尔茨海默病 | Bệnh Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất của sa sút trí tuệ. |
| Bệnh Parkinson | 帕金森病 | Bệnh Parkinson ảnh hưởng đến vận động và gây run rẩy. |
| Sức khỏe tinh thần (汉越词: 精神健康) | 精神健康 | Chăm sóc sức khỏe tinh thần là điều rất quan trọng. |
| Khoa học thần kinh (汉越词: 神经科学) | 神经科学 | Khoa học thần kinh là lĩnh vực nghiên cứu não bộ và hệ thần kinh. |
| Khoa học nhận thức (汉越词: 认知科学) | 认知科学 | Khoa học nhận thức kết hợp nhiều ngành để hiểu tâm trí. |
| Chụp ảnh não bộ | 脑成像 | Kỹ thuật chụp ảnh não bộ giúp các nhà khoa học quan sát hoạt động của não. |
| Mạng lưới thần kinh (汉越词: 神经网络) | 神经网络 | Mạng lưới thần kinh là cơ sở của trí tuệ nhân tạo. |
| Chức năng điều hành (汉越词: 执行功能) | 执行功能 | Chức năng điều hành kiểm soát các hành vi phức tạp như lập kế hoạch. |
| Giải quyết vấn đề | 解决问题 | Khả năng giải quyết vấn đề là một kỹ năng nhận thức quan trọng. |
| Tư duy trừu tượng (汉越词: 抽象思维) | 抽象思维 | Tư duy trừu tượng cho phép con người hiểu các khái niệm phức tạp. |
| Thần kinh học (汉越词: 神经病学) | 神经病学 | Thần kinh học là chuyên ngành y học về bệnh của hệ thần kinh. |
| Tâm lý học (汉越词: 心理学) | 心理学 | Tâm lý học nghiên cứu hành vi và quá trình tinh thần. |
| Thụ thể (汉越词: 受体) | 受体 | Thụ thể trên tế bào thần kinh tiếp nhận tín hiệu từ chất dẫn truyền. |
| Vỏ não (汉越词: 大脑皮层) | 大脑皮层 | Vỏ não là lớp ngoài của não bộ, chịu trách nhiệm về nhận thức cấp cao. |
常用短语
这些短语展示了如何将词汇用于更完整的句子中，适用于讨论神经科学和认知科学话题。
Chúng ta cần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của sức khỏe tinh thần.
我们需要提高对精神健康重要性的认识。
Các nhà khoa học đang nghiên cứu cơ chế hoạt động của trí nhớ trong não bộ.
科学家正在研究大脑中记忆的运作机制。
Sự phát triển của khoa học thần kinh đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bệnh Alzheimer.
神经科学的发展帮助我们更好地了解阿尔茨海默病。
Anh ấy có khả năng giải quyết vấn đề rất tốt nhờ tư duy trừu tượng.
他的抽象思维能力使他具备出色的解决问题能力。
Chất dẫn truyền thần kinh đóng vai trò then chốt trong việc truyền tín hiệu.
神经递质在信号传递中起着关键作用。
Tính mềm dẻo của não cho phép trẻ em học ngôn ngữ mới nhanh chóng.
大脑的可塑性使儿童能够快速学习新语言。
Thiên kiến nhận thức có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta tri giác thông tin.
认知偏见可能影响我们感知信息的方式。
Phải có sự chú ý cao độ để hiểu các khái niệm phức tạp này.
理解这些复杂概念需要高度专注。
Các nghiên cứu mới về vỏ não đã mở ra nhiều hiểu biết mới.
关于大脑皮层的新研究带来了许多新见解。
对话示例
这是一段两位研究人员讨论近期认知功能研究的对话。
Minh: Chào Hương, cậu đã xem bài báo mới về chức năng điều hành của não bộ chưa?
明： 嗨，香，你看了那篇关于大脑执行功能的新论文了吗？
Hương: À, có rồi. Họ nói về cách vỏ não trước trán ảnh hưởng đến khả năng ra quyết định của chúng ta, đúng không?
香： 哦，看了。他们谈到前额叶皮层如何影响我们的决策能力，对吗？
Minh: Chính xác. Đặc biệt là mối liên hệ giữa các mạng lưới thần kinh và sự phát triển của tư duy trừu tượng ở trẻ em.
明： 没错。特别是神经网络与儿童抽象思维发展之间的联系。
Hương: Mình thấy rất thú vị. Nó cũng đề cập đến tầm quan trọng của tính mềm dẻo của não trong việc thích nghi với môi trường mới.
香： 我觉得很有趣。它还提到了大脑可塑性在适应新环境中的重要性。
Minh: Đúng vậy. Và làm thế nào các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine điều hòa cảm xúc và hành vi học tập.
明： 是的。还有血清素和多巴胺等神经递质如何调节情绪和学习行为。
Hương: Mình đang nghĩ đến việc áp dụng một số phát hiện này vào nghiên cứu về sa sút trí tuệ. Có thể hiểu rõ hơn về sự suy giảm trí nhớ.
香： 我正在考虑将这些发现应用到痴呆症的研究中。也许能更好地理解记忆衰退。
Minh: Ý hay đấy. Khoa học thần kinh đang mở ra nhiều hướng đi mới cho việc điều trị các bệnh liên quan đến hệ thần kinh.
明： 这是个好主意。神经科学正在为治疗神经系统相关疾病开辟许多新途径。
Hương: Mình hy vọng các kỹ thuật chụp ảnh não bộ hiện đại sẽ giúp chúng ta quan sát được những thay đổi nhỏ nhất.
香： 我希望现代脑成像技术能帮助我们观察到最微小的变化。
文化注释
尽管神经科学和认知科学等话题可能看似纯粹的学术领域，但其概念在越南社会中正日益被讨论，尤其是在教育和健康领域。越南高度重视教育和科学进步，因此对提升人类能力和福祉的领域兴趣日增。
近年来，人们对精神健康（sức khỏe tinh thần）的认识显著提高，尤其是在年轻一代和城市地区。关于压力、焦虑以及心理健康重要性的讨论变得更加开放，摆脱了过去的污名。像 trầm cảm（抑郁症）或 rối loạn lo âu（焦虑症）这样的词汇现在被更普遍地理解和讨论，尽管寻求专业帮助对一些人来说仍然是一个敏感话题。
在学术和专业环境中，使用精确的汉越词术语（例如：nhận thức、tế bào thần kinh、hệ thần kinh）对于表达准确性和正式性至关重要。在讨论科学概念时，这些术语通常比更口语化的词汇更受欢迎。在进行关于健康、学习或人类潜能的对话时，展示对这些专业术语的了解表明对主题的尊重以及对语言的深入理解。
这些高度专业化的科学术语通常没有明显的南北方言差异，因为它们主要是全国学术和医学领域中使用的标准化汉越词汇。然而，在日常对话中，这些话题的引入或讨论方式可能会因地域沟通风格而略有不同，南方人通常比北方人语气更轻松一些。
常见错误
以下是学习者在越南语中使用神经科学和认知科学词汇时的一些常见误区。
❌ Tôi có não tốt để học tiếng Việt.
✅ Tôi có bộ não tốt để học tiếng Việt。（在这种语境下，应使用“bộ não”或“não bộ”指代物理器官，而不仅仅是单独的“não”，除非它是一个复合名词的一部分。）
❌ Nhận biết là quan trọng cho học tập.
✅ Nhận thức là quan trọng cho học tập。（“Nhận biết”意为“识别”或“意识到”，而“nhận thức”指的是更广泛的认知过程或认知能力。）
❌ Bệnh của Alzheimer.
✅ Bệnh Alzheimer。（像“Bệnh Alzheimer”这样的疾病名称通常是直接翻译或既定的专有名词，在这种语境下不使用“của”（的）。）
❌ Sức khỏe tâm thần rất cần thiết.
✅ Sức khỏe tinh thần rất cần thiết。（“Tâm thần”有时在临床或负面意义上暗示精神疾病或心理问题，而“tinh thần”更广泛地指精神或心理状态，因此“sức khỏe tinh thần”是表示精神健康的正确且中性的术语。）
练习
从词汇列表中选择最合适的越南语词汇填空。括号中提供了缺失词的英文翻译。
1. Các nhà khoa học đang tìm hiểu về cơ chế hoạt động của các _____ trong não bộ. (neurotransmitters)
Answer
chất dẫn truyền thần kinh — Các nhà khoa học đang tìm hiểu về cơ chế hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ.
2. _____ đóng vai trò quan trọng trong việc lưu trữ và truy xuất thông tin. (Memory)
Answer
Trí nhớ — Trí nhớ đóng vai trò quan trọng trong việc lưu trữ và truy xuất thông tin.
3. Khi học một kỹ năng mới, _____ của não cho phép nó thay đổi và thích nghi. (plasticity)
Answer
tính mềm dẻo — Khi học một kỹ năng mới, tính mềm dẻo của não cho phép nó thay đổi và thích nghi.
4. Anh ấy đang nghiên cứu về cách _____ ảnh hưởng đến hành vi mua sắm của con người. (cognitive biases)
Answer
thiên kiến nhận thức — Anh ấy đang nghiên cứu về cách thiên kiến nhận thức ảnh hưởng đến hành vi mua sắm của con người.
5. _____ là một lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu về bệnh tật của não và tủy sống. (Neurology)
Answer
Thần kinh học — Thần kinh học là một lĩnh vực nghiên cứu chuyên sâu về bệnh tật của não và tủy sống.
6. Các em học sinh cần được phát triển khả năng _____ từ nhỏ. (problem-solving)
Answer
giải quyết vấn đề — Các em học sinh cần được phát triển khả năng giải quyết vấn đề từ nhỏ.